ئەم سەردەمە بەشێکی گرنگە لە مێژووی ناوچەی هەورامان و کاریگەرییەکی گەورەی هەبووە لەسەر زمان و فەرهەنگی خەڵکەکەی.
هەورامان ناوچەیەکی شاخاوی و دێرینە کە لە ناوەڕاستی چیاکانی زاگرۆس هەڵکەوتووە. خەڵکی ئەم ناوچەیە بە زمان و فەرهەنگ و ڕێوڕەسمی تایبەتی خۆیان ناسراون، و لە سەدان ساڵەوە ئەم میراتەیان پاراستووە.
گوندەکان بە شێوەی پلەکانی لەسەر لێژایی چیاکان دروست کراون و ماڵەکان لەسەر سەربانی یەکتر دانراون. ئەم شێوازی بیناسازییە بووەتە هێمایەک بۆ ناوچەکە و ساڵانە هەزاران میوان دەهێنێتە ئێرە.
ژیانی ڕۆژانە لە گوندەکاندا بە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری و پیشەسازی دەستی بەڕێوە دەچێت. لە وەرزی پاییزدا خەڵک میوە و گەنم کۆدەکەنەوە و بۆ زستانی درێژ خۆیان ئامادە دەکەن.
ئەو زمانەی نەنووسرێت، لە بیر دەچێتەوە.
گۆرانی و مۆسیقا بەشێکی گرنگن لە ژیانی کۆمەڵایەتی. هەر ڕێوڕەسمێک، لە بووک گواستنەوە تا جەژنی نەورۆز، بە دەنگی دەف و تەمبوور و گۆرانیی کۆن ڕازاوەتەوە.
پاراستنی ئەم میراتە ئەرکی هەموومانە. لە ساڵی ٢٠٢٤ دا چەند پڕۆژەیەک دەستیان پێکرد بۆ تۆمارکردنی چیرۆکە زارەکییەکان و بەڵگەنامە کۆنەکان لە Hawraman و دەوروبەری.
